آشنايي با مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به موجب قانون، تنها مرجع رسمي كشور است كه عهده دار وظيفه تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي (رسمي) ميباشد. تدوين استاندارد در رشته هاي مختلف توسط كميسيون هاي فني مركب از كارشناسان مؤسسه، صاحبنظران مراكز و مؤسسات علمي، پژوهشي، توليدي واقتصادي آگاه ومرتبط با موضوع صورت ميگيرد. سعي بر اين است كه استانداردهاي ملي، در جهت مطلوبيت ها و مصالح ملي وبا توجه به شرايط توليدي، فني و فن آوري حاصل از مشاركت آگاهانه و منصفانه صاحبان حق و نفع شامل: توليدكنندگان ،مصرف كنندگان، بازرگانان، مراكز علمي و تخصصي و نهادها و سازمانهاي دولتي باشد.پيش نويس استانداردهاي ملي جهت نظرخواهي براي مراجع ذينفع واعضاي كميسيون هاي فني مربـوط ارسال ميشود و پس از دريـافت نظـرات وپيشنهادهـا در كـميته ملـي مرتبـط بـا آن رشته طرح ودر صورت تصويب به عنوان استاندارد ملي (رسمي) چاپ و منتشر مي شود.
پيش نويس استانداردهايي كه توسط مؤسسات و سازمانهاي علاقمند و ذيصلاح و با رعايت ضوابط تعيين شده تهيه مي شود نيز پس از طرح و بـررسي در كميته ملي مربوط و در صورت تصويب، به عنوان استاندارد ملي چاپ ومنتشرمي گردد. بدين ترتيب استانداردهايي ملي تلقي مي شود كه بر اساس مفاد مندرج در استاندارد ملي شماره ((5)) تدوين و در كميته ملي مربوط كه توسط مؤسسه تشكيل ميگردد به تصويب رسيده باشد.
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران از اعضاي اصلي سازمان بين المللي استاندارد ميباشد كه در تدوين استانداردهاي ملي ضمن تـوجه به شرايط كلي ونيازمنديهاي خاص كشور، از آخرين پيشرفتهاي علمي، فني و صنعتي جهان و استانداردهـاي بين المـللي استفـاده مي نمايد.
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مي تواند با رعايت موازين پيش بيني شده در قانون به منظور حمايت از مصرف كنندگان، حفظ سلامت و ايمني فردي وعمومي، حصول اطمينان از كيفيت محصولات و ملاحظات زيست محيطي و اقتصادي، اجراي بعضي از استانداردها را با تصويب شوراي عالي استاندارد اجباري نمايد. مؤسسه مي تواند به منظور حفظ بازارهاي بين المللي براي محصولات كشور، اجراي استاندارد كالاهاي صادراتي و درجه بندي آنرا اجباري نمايد.
همچـنين بمنظـور اطـمينان بخـشيدن به استفاده كنندگـان از خـدمات سازمانها و مؤسسات فعال در زمينه مشاوره، آموزش، بازرسي، مميزي و گواهي كنندكان سيستم هاي مديريت كيفيت ومديريت زيست محيطي، آزمايشگاهها و كاليبره كنندگان وسايل سنجش، مؤسسه استاندارد اينگونه سازمانها و مؤسسات را بر اساس ضوابط نظام تأييد صلاحيت ايران مورد ارزيابي قرار داده و در صورت احراز شرايط لازم، گواهينامه تأييد صلاحيت به آنها اعطا نموده و بر عملكرد آنها نظارت مي نمايد. ترويج سيستم بين المللي يكاها ، كاليبراسيون وسايل سنجش تعيين عيار فلزات گرانبها و انجام تحقيقات كاربردي براي ارتقاي سطح استانداردهاي ملي از ديگر وظايف اين مؤسسه مي باشد.

كميسيون تدوين استاندارد“مديريت كيفيت – راهنمايي‌هايي براي آموزش”
رييس
مشاور رييس مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران و نايب‌رييس نظام تأييد صلاحيت ايران كلانتر معتمدي – سيد محمّد حسين(فوق‌ليسانس مهندسي صنايع – مديريت سيستم و بهره‌وري)
اعضا
مديرعامل شركت آرايه سيستم حقيقي – حسين(فوق ليسانس مهندسي مكانيك)
كارشناس طرح‌هاي تحقيقاتي و مطالعاتي مؤسسه استاندارد زارع – محمّد(مهندس صنايع)
كارشناس ارشد سازمان مديريت صنعتي شاه كرمي- اكبر(فوق ليسانس مديريت اجرايي)
كارشناس مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران صديق زاده – شيرين(ليسانس زبان انگليسي)
مدير تضمين كيفيت شركت آذين خودرو موسوي – سعيد(فوق ليسانس مديريت)
مديرعامل مركز آموزش و تحقيقات صنعتي ايران نبوي – سعيد(فوق ليسانس مديريت)
مشاور معاونت برنامه‌ريزي و تدوين استاندارد مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران هوسپ سركسيان – هوسپ(مهندس برق)
كارشناس تضمين كيفيت شركت پشتيباني و نوسازي هليكوپترهاي ايران (پنها) نجم‌عراقي، منيژه(فوق‌ليسانس مهندسي الكترونيك)
دبيـر
كارشناس ارشد استاندارد پورشمس – مهرداد(مهندس شيمي)

فهرست مندرجات
شماره بند
استاندارد عنوان
صفحه
پيشگفتار
مقدمه
1هدف و دامنه كاربرد1
2مراجع الزامي1
3اصطلاحات و تعاريف2
3-1شايستگي2
3-2آموزش2
4راهنمايي‌هايي براي آموزش2
4-1آموزش: يك فرايند چهار مرحله‌اي2
4-2تعيين نيازهاي آموزشي4
4-3طراحي و برنامه‌ريزي آموزشي7
4-4فراهم‌ آوردن آموزش11
4-5ارزشيابي نتايج آموزش13
5پايش و بهبود فرآيند آموزش14
5-1كليات 14
5-2صحه‌گذاري فرآيند آموزش15
پيوست الف (جهت اطلاع): جداول الف –1 تا الف–516
پيشگفتار
استاندارد “مديريت كيفيت – راهنمايي‌هايي براي آموزش” كه توسط كميسيون فني مربوطه تهيه و تدويـن شده و در هفتميـن جلسة كميتـه ملي استـانـدارد مديريت كيفيت مورخ 31/01/82 مورد تأييد قرار گرفته ‌است، اينك به‌ استناد بند 1 ماده 3 قانون اصلاح قوانين و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب بهمن‌ ماه 1371 به عنوان استاندارد ملي ايران منتشر مي‌گردد.
براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفت‌هاي ملي و جهاني در زمينه صنايع، علوم و خدمات، استانداردهاي ملي ايران در مواقع لزوم تجديدنظر خواهد شد و هرگونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين استاندارد برسد در تجديدنظر بعدي مورد توجه قرار خواهد گرفت. بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ملي ايران بايد همواره از آخرين تجديدنظر آن‌ها استفاده كرد.
اين استاندارد ملي بر مبناي استاندارد بين‌المللي زير تدوين شده‌است و معادل آن به زبان فارسي مي‌باشد.
ISO – 10015: 1999. Quality management – Guidelines for training.
مقدمه
اصول مديريت كيفيت كه مبناي استانداردهاي سري ISO 9000 (و همچنين استانداردهاي سريِ ISO 10000 به عنوان بخشي از آن مجموعه) مي‌باشد بر اهميت مديريت منابع انساني و نياز به آموزش مناسب تأكيد دارد. بر مبناي اين اصول مشتريان احتمالاً به هر دو جنبه، يعني ميزان تعهد سازمان به منابع انساني خود و همچنين توانايي سازمان براي نشان‌دادن راهبرد مورد استفاده براي بهبود شايستگي كاركنان خود، توجه دارند و به آن‌ها ارج مي‌نهند.
كاركنان در تمامي سطوح بايستي آموزش ببينند به گونه‌اي كه تعهد سازمان در عرضه محصولات با كيفيت لازم و در يك بازارِ به سرعت در حال تغيير كه در آن خواسته‌ها و انتظارات مشتريان دايماً افزايش مي‌يابد، برآورده گردد.
اين استاندارد راهنمايي‌هايي را جهت ياري رساندن به سازمان و كاركنان آن هنگام پرداختن به مسايل آموزشي ارايه مي‌دهد. اين استاندارد مي‌تواند هرگاه به منظور تفسيرموارد “تحصيلات ” و “آموزش ” در استانداردهاي مديريت كيفيت و تضمين كيفيت سري ISO 9000نيز به راهنمايي نياز باشد، مورد استفاده قرار گيرد. هر نوع ارجاع به آموزش در اين استاندارد همه نوع آموزش و تحصيلات را شامل مي‌شود.
اهداف سازمان در زمينه بهبود مداوم، از جمله در رابطه با عملكرد كاركنان آن، ممكن است تحت تأثير عوامل متعدد داخلي و بيروني از قبيل تغييرات بازار، فنّاوري. نوآوري و خواسته‌ها و يا الزامات مشتريان و ساير طرف‌هاي ذينفع قرار گيرد. اين گونه تغييرات سازمان را ملزم مي‌سازد تا نيازهاي مرتبط به شايستگي در سازمان خود را مورد تحليل قرار دهد. شكل شماره يك نشان مي‌دهد كه چگونه آموزش مي‌تواند به عنوان ابزاري اثربخش براي تأمين اين نيازها مورد استفاده قرار گيرد.

شكل 1 – بهبود كيفيت از طريق آموزش
نقش اين استاندارد فراهم آوردن راهنمايي جهت ياري رساندن به سازمان‌ها جهت شناسايي و تحليل نيازهاي آموزشي، طراحي و برنامه‌ريزي آموزشي، ارايه آموزش، ارزشيابي نتايج آموزش و پايش و بهبود فرآيند آموزش به منظور دستيابي به اهداف آن مي‌باشد. اين استاندارد بر نقش كمك‌رسانيِ آموزش در بهبود مداوم تأكيد دارد و قصد آن است كه به سازمان‌ها ياري رساند تا آموزش در آن‌ها سرمايه گذاري اثربخش‌‌تر و كارآتري باشد.
مديريت كيفيت – راهنمايي‌هايي براي آموزش

1هدف و دامنه كاربرد
راهنمايي‌هاي مندرج در اين استاندارد ايجاد، اجرا، نگهداري و بهبود راهبردها و سيستم‌هاي آموزشي را كه بر كيفيت محصولات عرضه شده توسط سازمان تأثير مي‌گذارد شامل مي‌شود. اين استاندارد براي همه سازمان‌ها از هر نوعي كه باشند قابل به‌كارگيري است.
اين استاندارد جهت استفاده در قراردادها، مقررات و گواهي كردن (صدور گواهينامه) در نظر گرفته نشده است.
اين استاندارد به الزامات استانداردهاي سري ISO9000 چيزي نمي‌افزايد، يا آن‌ها را تغيير نمي‌دهد و يا اصلاح نمي‌كند.
اين استاندارد براي به‌كارگيري توسط ارايه‌دهندگان آموزش كه خدماتي را به ساير سازمان‌ها ارايه مي‌دهند، در نظر گرفته نشده است.
يادآوري- منبع اصلي كه ارايه‌دهندگان آموزش مي‌توانند به عنوان مرجع مورد استفاده قرار دهند استاندارد بين‌المللي ISO 9004-2-1991 با عنوان عناصر سيستم كيفيت و مديريت كيفيت – بخش دوم – راهنماي‌هايي براي سازمان‌هاي خدماتي مي‌باشد، البته تا هنگامي كه با استاندارد ايران–ايزو 9004 سال 2000 جايگزين نشده است.
ارايه‌دهندگان آموزش مي‌توانند از اين استاندارد در موارد مربوط به تأمين نيازهاي آموزشي كاركنان خود استفاده كنند.
2مراجع الزامي
استاندارد زير شامل مقرراتي است كه از طريـق ارجاع به آن‌ در متن استاندارد حاضر جزيي از اين استانــدارد به شمار مي‌آيد. در صورتــي كه بــه مدركي با ذكر تاريــخ انتشار ارجاع شده باشد، اصلاحات يا تجديدنظر بعدي آن شامل اين استاندارد نمي‌شود ولي به طرف‌هاي موافقت‌نامه‌هايي كه براساس اين استاندارد تنظيم شده باشند توصيه مي‌شود امكان به‌كارگيريِ چاپ‌هاي جديد اين مدرك را بررسي كنند. در مورد مداركي كه بدون ذكر تاريخ انتشار به آنها ارجاع شده است، همواره آخرين چاپ از هر مدركِ ارجاع‌شده معتبر است. آخرين اطلاعات لازم را مي‌توان از مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به دست آورد.
• استاندارد ايران-ايزو 8402 – مديريت كيفيت و تضمين كيفيت - اصطلاحات و تعاريف *
3اصطلاحات و تعاريف
در اين استاندارد اصطلاحات و تعاريفِ آن‌ها كه در استاندارد ايران–ايزو 8402 آمده‌است و اصطلاحات و تعاريف زير به كار مي‌روند:
3-1شايستگي
به‌كارگيري دانش، مهارت‌ها و رفتارها در عملكرد
3-2آموزش
فرآيند ارائه و تكوين دانش، مهارت‌ها و رفتارها جهت تأمين الزامات
4راهنمايي‌هايي براي آموزش
4-1آموزش: يك فرآيند چهارمرحله‌اي
4-1-1كليات
يك فرآيند آموزش نظام‌مند و طرح‌‌ريزي‌شده مي‌تواند نقش مهمّي را در ياري رساندن به سازمان در جهت بهبود توانمندي‌ها و تأمين اهداف كيفيت سازمان داشته باشد.
اين فرايند آموزشي در نمودار “چرخه آموزش” در شكل شماره 2 توضيح داده شده است. به منظور افزايش راحتي مطالعه اين استاندارد و ايجاد تمايز روشن‌ بين راهنمايي و استفاده از يك الگوي فرآيندي جهت شرح اين راهنما، اين الگوي فرآيندي در جداول الف-1 تا الف-5 در پيوست الف نشان داده شده است.
براي انتخاب و اجراي آموزش به منظور جبران كاستي‌هاي مربوط به شايستگيِ موجود نسبت به شايستگيِ موردنياز، مديريت بايستي مراحل زير را مورد پايش قرار دهد:
الف- تعيين نيازهاي آموزشي
ب – طراحي و برنامه‌ريزي آموزش
ج – فراهم‌آوردنِ آموزش
د – ارزشيابي نتيجه آموزش
همانطور كه در شكل 2 نشان داده شده است، برونداد هر مرحله ، درونداد مرحله بعدي را فراهم مي‌آورد.

شكل 2- چرخه آموزش

4-1-2 خريد محصولات و خدمات مرتبط به آموزش
مسئوليت تصميم‌گيري در مورد لزوم خريد و تدارك محصولات و خدمات مورد نياز از درون يا بيرون از سازمان در رابطه با هر يك از مراحل چهارگانه فرايند آموزش و پايش آن، و اين كه چه هنگام بايستي اين كار انجام گيرد، بايستي بر عهده مديريت ‌باشد (به جداول الف- 1 تا الف-5 رجوع شود).
براي مثال، برخي از سازمان‌ها ممكن است استفاده از كارشناسان بيرون از سازمان را جهت تحليل نيازهاي آموزشي خود مفيد بدانند.
4-1-3دخيل بودن كاركنان
دخيل بودن مناسب كاركناني كه شايستگي آنها در حال ارتقاء مي‌باشد، به عنوان بخشي از فرآيند آموزش، مي‌تواند منجر به احساس مالكيت بيشتري نسبت به اين فرآيند شود و در نتيجه آنان در جهت تأمين موفقيت آموزش مسئوليت بيشتري را بپذيرند.
4-2 تعيين نيازهاي آموزشي3
4-2-1كليات
فرآيند آموزش بايستي پس از آنكه تحليل نيازهاي سازمان صورت گرفت و موضوعات مرتبط به شايستگي ثبت گرديد- همان گونه كه در شكل شمارة يك نشان داده شده است- آغاز گردد.
سازمان بايستي ميزان شايستگي موردنياز براي هر كاري را كه بر كيفيت محصولات تأثير مي‌گذارد تعيين كند، شايستگي كاركنان براي انجام آن كار را ارزيابي ‌كند و طرح‌هايي را براي برطرف كردن كاستي‌هاي احتمالي مربوط به شايستگي، تهيه نمايد.
تعيين نيازهاي آموزشي بايستي بر مبناي تحليل نيازهاي فعلي و نيازهاي مورد انتظار سازمان در مقايسه با شايستگي موجود كاركنان، صورت گيرد.
انجام اين مرحله بايستي به منظورهاي زير باشد:
الف– تعيين فاصله بين شايستگي موجود و شايستگي موردنياز
ب – تعيين آموزش موردنياز براي كاركناني كه شايستگي موجود آن‌ها با شايستگي موردنياز براي كارهاي آن‌ها مطابقت ندارد، و
ج – مدون كردن نيازهاي آموزشيِ مشخص‌شده.
به‌ منظور اين كه مشخص شود آيا فاصله بين شايستگي موجود و شايستگي موردنياز مي‌تواند از طريق آموزش كم گردد يا نياز به فعاليت‌هاي ديگري است، بايستي فاصله موجود مورد تحليل قرار گيرد ( به جدول الف-1 رجوع شود).
4-2-2تعيين نيازهاي سازمان
هنگام شروع آموزش، بايستي خط‌مشي كيفيت و خط‌مشي آموزش سازمان، الزامات مديريت كيفيت، مديريت منابع و طراحي فرآيند به عنوان يك درونداد به بند 4-2، مورد توجه قرار گيرد تا اطمينان حاصل شود كه آموزش‌هاي مورد نياز در راستاي تأمين نيازهاي سازمان هستند.
4-2-3تعيين و تحليل الزامات مربوط به شايستگي
الزامات مربوط به شايستگي بايستي مدون گردد. اين مستندات مي‌تواند به صورت ادواري يا بر حسب ضرورت هنگام واگذاري كار و يا ارزيابي عملكرد، بازنگري گردد. تعيين نيازهاي آتي سازمان متناسب با مقاصد راهبردي و اهداف كيفيت، از جمله شايستگيِ موردنياز كاركنان آن، مي‌تواند از منابع متعدد دروني و بيروني و از جمله موارد زير برگرفته شود:
تغييرات سازماني يا فنّاوري كه بر فرآيندهاي كاري يا بر ماهيت محصولات عرضه‌شده توسط سازمان، تأثير مي‌گذارد.
سوابق حاصل از فرآيندهاي آموزش قبلي يا جاري
برآوردِ سازمان از شايستگي كاركنان براي انجام كارهاي خاص
سوابق جايگزيني و تغييرات فصلي در مورد كاركنان موقتي
صدور گواهينامه‌هاي درون يا برون‌سازماني موردنياز براي انجام كارهاي خاص
درخواست‌هاي دريافتي از كاركنان كه فرصت‌هاي پيشرفت شخصي را كه در دستيابي به اهداف سازمان سهم دارد، مشخص مي‌كند.
نتايج بازنگري‌هاي فرايند و اقدامات اصلاحي ناشي از شكايات مشتريان يا گزارش‌هاي مربوط به عدم انطباق‌ها
قوانين، مقررات، استانداردها و دستورالعمل‌هايي كه بر سازمان، فعاليت‌ها و منابع آن تأثير مي‌گذارد، و
 تحقيق در بازار براي تعيين يا پيش‌بيني خواسته‌هاي جديد مشتري.
4-2-4بازنگري شايستگي
مداركي كه شايستگي مورد نياز براي هر فرآيند را مشخص مي‌كند و سوابقي كه فهرست شايستگي هر يك از كاركنان را نشان مي‌دهد، بايستي به طور منظم مورد ارزيابي قرار گيرد.
روش‌هاي مورد استفاده براي بازنگري شايستگي ممكن است موارد زير را شامل گردد:
انجام مصاحبه با كاركنان و يا تكميل پرسشنامه توسط آنان، سرپرستان و مديران
مشاهدات مباحثه‌هاي گروهي، و اطلاعات ارايه‌شده توسط كارشناسان متخصص در زمينه مورد نظر به عنوان درونداد.
اين بازنگري به الزامات مربوط به كارِ موردنظر و عملكرد آن مربوط مي‌شود.
4-2-5تعيين كاستي‌هاي مربوط به شايستگي
شايستگي‌هاي موجود بايستي با شايستگي‌هاي موردنياز مقايسه شود تا كاستي‌هاي مربوط به شايستگي تعيين شده و ثبت گردد.
4-2-6شناسايي راه‌حل‌‌هاي رفع كاستي‌هاي مربوط به شايستگي
راه‌حل‌هاي رفع كاستي‌هاي مربوط به شايستگي مي‌‌تواند از طريق آموزش يا اقدامات ديگر در سازمان مانند طراحي مجدد فرآيندها، استخدام كاركناني كه كاملاً آموزش ديده‌اند، واگذاري به غير (منابع بيروني)، بهبود ساير منابع، گردش شغلي يا اصلاح روش‌هاي اجرايي كار، به دست آيد.
4-2-7 تعيين مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي
هنگامي كه يك راه‌حل آموزشي براي رفع كاستي‌هاي مربوط به شايستگي انتخاب گرديد، نيازهاي آموزشي بايستي مشخص شده و مدون گردد.
مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي بايستي اهداف و نتايج مورد انتظار از آموزش را مدون كند. درونداد براي مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي بايستي از طريق فهرست الزامات مربوط به شايستگي مذكور در بند 4-2-3، نتايج آموزش‌هاي قبلي و كاستي‌‌هاي شايستگي فعلي و درخواست‌هاي اقدام اصلاحي فراهم گردد.
اين مدرك بايستي بخشي از مشخصات مربوط به طرح آموزشي باشد و بايستي سابقه‌اي از اهداف سازمان را شامل گردد كه به عنوان دروندادهاي طراحي و برنامه‌ريزي آموزشي و پايش فرآيند آموزش، در نظر گرفته خواهند شد.
4-3طراحي و برنامه‌ريزي آموزش
4-3-1كليات
مرحله طراحي و برنامه‌ريزي مبنايي براي مشخصات مربوط به طرح آموزشي را فراهم مي‌آورد.
اين مرحله موارد زير را شامل مي‌شود:
الف – طراحي و برنامه‌ريزيِ اقداماتي كه بايستي به منظور پرداختن به كاستي‌هاي مربوط به شايستگي كه در بند 4-2-5 تعيين شده‌است، انجام گيرد
ب – تعيين معيارهاي ارزشيابي نتايج آموزش و پايش فرآيند آموزش (به بندفرعي 4-5 و بند 5 و جدول الف-2 رجوع شود).
4-3-2تعيين محدوديت‌ها
مواردي كه براي فرآيند آموزش محدوديت‌هايي را ايجاد مي‌كنند بايستي تعيين و فهرست گردد.
اين محدوديت‌ها ممكن است شامل موارد زير باشد:
الزامات مربوط به مقررات كه توسط قوانين مقرر شده‌اند
الزامات مربوط به خط‌مشي، از جمله آن‌هايي كه به منابع انساني مربوط مي‌شود، كه توسط سازمان مقرر شده‌اند
ملاحظات مالي
الزامات مربوط به زمان و زمانبندي
قابليت دسترسي، انگيزش و توانايي افرادي كه بايستي آموزش داده شوند
عواملي از قبيل موجودبودن منابع داخلي جهت انجام آموزش يا دسترسي به ارايه‌دهندگان معتبر آموزش، و
محدوديت‌ها در مورد ساير منابع در دسترس.
فهرست محدوديت‌ها بايستي در انتخاب روش‌هاي آموزش (بند 4-3-3)، انتخاب ارايه‌دهندة آموزش (بند4-3-5) و تدوين مشخصات مربوط به طرح آموزش (بند 4-3-4) مورد استفاده قرار گيرد.
4-3-3روش‌هاي آموزش و معيار هاي انتخاب
روش‌هاي آموزشي بالقوه جهت تأمين نيازهاي آموزشي بايستي فهرست شود. نحوة مناسب آموزش به منابع، محدوديت‌ها و اهداف فهرست‌شده بستگي خواهد داشت.
روش‌هاي آموزشي ممكن است موارد زير را شامل گردد:
دوره‌ها و كارگاه‌ها در داخل و بيرون از سازمان
كارآموزي‌ها
تربيت و مشاوره در حين كار
خودآموزي، و
آموختن از راه دور.
معيارهاي انتخاب روش‌هاي مناسب يا تركيبي از روش‌ها بايستي تعيين شده و مدون گردد. اين معيارها موارد زير را شامل مي‌شود:
تاريخ و محل
تسهيلات
هزينه
اهداف آموزش
گروه موردنظر براي آموزش (براي مثال موقعيتِ حرفه‌ايِ فعلي يا ‌طرح‌ريزي‌شده، تخصص‌‌هاي خاص و / يا تجربه و حداكثر تعداد شركت‌كنندگان)
مدت زمان آموزش و توالي اجرا، و
نحوه ارزيابي، ارزشيابي و گواهي كردن.
4-3-4مشخصات مربوط به طرح آموزش
براي مذاكره با ارايه‌دهندة بالقوة آموزش در مورد تداركات لازم براي فرآيندهاي آموزش خاص، مثلاً ارايه مفاد آموزشي خاص، بايستي مشخصات مربوط به طرح آموزش تهيه شود.
مشخصات مربوط به طرح آموزش از اين نظر مناسب است كه درك روشني از نيازهاي سازمان، الزامات مربوط به آموزش و اهداف آموزش كه تعيين مي‌كند آموزش گيرندگان در نتيجة اين آموزش توانايي دستيابي به چه چيزي را خواهند داشت، فراهم مي‌كند.
اهداف آموزش بايستي براساس شايستگي موردنياز براي نيازهاي آموزشي باشد كه در مشخصات تدوين شده‌اند تا از ارايه اثربخش آموزش اطمينان حاصل شده و تبادل اطلاعات روشن و آزادي را ميسر سازد.
در اين مشخصات بايستي موارد زير مورد توجه قرار گيرد:
الف– الزامات و اهداف سازمان
ب – مشخصات نيازهاي مربوط به آموزش
ج – اهداف آموزش
د - آموزش‌گيرندگان (گروه‌هاي موردنظر كاركنان)
ه – روش‌هاي آموزشي و شرح خلاصه‌اي از مفاد آن‌ها
و– زمانبندي مربوط به الزامات از قبيل مدت دوره، تاريخ‌ها و مقاطع زماني مهّم
ز– الزامات مربوط به منابع از قبيل مواد آموزشي و كاركنان آموزش‌دهنده
ح – الزامات مالي
ط– معيارها و روش‌هاي تعيين‌شده براي ارزشيابي نتايج آموزشي جهت اندازه‌گيري موارد زير:
رضايت آموزش‌گيرنده
اكتساب دانش، مهارت‌ها و رفتارها از سوي آموزش‌گيرندگان
عملكرد آموزش‌گيرنده در حين كار
رضايت مديريت آموزش‌گيرنده
تأثير بر سازمان متبوع آموزش‌گيرنده، و
روش‌هاي اجرايي براي پايش فرآيند آموزش ( به بند 5 رجوع شود).
4-3-5انتخاب ارايه‌دهندة آموزش
هر ارايه‌دهندة بالقوة داخلي يا بيرونيِ آموزش بايستي قبل از انتخاب شدن براي ارايه آموزش مورد بررسي جدي قرار گيرد. اين بررسي مي‌تواند ارزشيابي اطلاعات كتبي ارايه‌دهنده آموزش (براي مثال كاتالوگ‌ها، بروشورها) و گزارش‌هاي ارزيابي را شامل گردد. اين بررسي بايستي مبتني بر مشخصات مربوط به طرح آموزش و محدوديت‌هاي شناسايي‌شده، باشد.
اين انتخاب بايستي در يك توافقنامه يا قرارداد رسمي كه در آن متولي، نقش‌ها و مسئوليت‌هاي فرايند آموزش تعيين مي‌شود، ثبت گردد.
4-4فراهم‌آوردنِ آموزش
4-4-1كليات
مسئوليت انجام كليه فعاليت‌هاي مشخص‌شده در مشخصات مربوط به طرح آموزشي براي اراية آموزش بر عهده ارايه‌دهندة آموزش مي‌باشد.
با اين حال، علاوه بر فراهم آوردن منابع لازم براي بهره‌گيري مطمئن از خدمات ارايه‌دهنده آموزش، نقش سازمان در پشتيباني و ايجاد تسهيلات براي آموزش ممكن است موارد زير را نيز شامل گردد:
پشتيباني از آموزش‌دهنده و آموزش‌گيرنده، و
پايش كيفيت آموزش ارايه‌شده.
يادآوري- آموزش دهنده شخصي است كه يك روش آموزشي را در عمل به كار مي‌گيرد.
سازمان مي‌تواند از ارايه‌دهندة آموزش در جهت پايش كارِ اراية آموزش پشتيباني كند (به بند 5 رجوع شود).
موفقيت اين فعاليت‌ها متأثر از ميزان اثربخشيِ تعامل بين سازمان ، ارايه‌دهندة آموزش و آموزش‌گيرنده است.
منظور از ارايه مطالب بند‌هاي فرعي زير، ارايه راهنمايي به سازمان در زمينه چگونگيِ انجام اين فعاليت‌ها است ( به جدول الف-3 رجوع شود).

4-4-2 پشتيباني
4-4-2-1پشتيباني قبل از آموزش
پشتيباني‌هاي قبل از آموزش مي‌تواند فعاليت‌هاي زير را شامل گردد:
توجيه ارايه‌دهندة آموزش از طريق ارايه اطلاعات مناسب ( به بند 4-2 رجوع شود)
توجيه آموزش‌گيرنده در مورد ماهيت آموزش و مواردي از كاستي‌ها كه قصد بر رفع آن‌ها است، و
ميسر ساختن تماس بين آموزش‌دهنده و آموزش‌گيرنده.
4-4-2-2پشتيباني در حين آموزش
پشتيباني در حين آموزش مي‌تواند فعاليت‌هاي زير را شامل گردد:
فراهم كردن ابزار، تجهيزات، مستندات، نرم‌افزار يا جا و مكان مناسب براي آموزش‌دهنده و يا آموزش‌گيرنده
فراهم كردن فرصت‌هاي مناسب و كافي براي آموزش‌گيرنده در به‌كارگيري شايستگيِ ارتقاء‌يافته ، و
ارايه بازخور در مورد عملكرد كار آن طوري كه آموزش‌دهنده و يا آموزش‌گيرنده درخواست كرده‌اند.
4-4-2-3پشتيباني پس از پايان آموزش
پشتيباني پس از پايان آموزش مي‌تواند فعاليت‌هاي زير را شامل شود:
دريافت اطلاعات بازخور از آموزش‌گيرنده
 دريافت اطلاعات بازخور از آموزش‌دهنده، و
 ارايه اطلاعات بازخور به مديران و كاركنان دخيل در فرآيند آموزش.
4-5ارزشيابي نتايج آموزش
4-5-1كليات
منظور از ارزشيابي، تأييد اين امر است كه اهداف سازماني و اهداف آموزشي هردو برآورده شده‌اند، يعني آموزش اثربخش بوده است.
دروندادها براي ارزشيابي نتايج آموزشي مي‌تواند مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي، طرح‌آموزشي و سوابق مربوط به ارايه آموزش باشد.
نتايج آموزش غالباً تا هنگامي كه عملكرد آموزش‌گيرنده در طي كار مشاهده يا آزمايش نشود، نمي‌تواند به طور كامل مورد تحليل و صحه‌گذاري واقع شود.
در طي يك مدت زمانِ مشخص‌شده و پس از آن كه ‌آموزش‌گيرنده آموزش را به اتمام رساند، مديريت سازمان بايستي اطمينان حاصل كند كه ارزشيابي جهت تصديق سطح شايستگيِ كسب‌شده، صورت مي‌گيرد.
ارزشيابي‌ها بايستي به هر دو صورتِ كوتاه‌مدت و بلند‌مدت و به شرح زير انجام گيرد:
در كوتاه‌مدت، بايستي از آموزش‌گيرنده در مورد روش‌هاي آموزش، منابع مورد استفاده و دانش و مهارت‌هاي كسب‌شده در نتيجه آموزش، اطلاعات بازخوردي بدست آيد.
در بلندمدت، بايستي عملكرد شغليِ آموزش‌گيرنده و بهبود بهره‌وري مورد ارزيابي قرار گيرد.
ارزشيابي بايستي بر مبناي معيارهاي تعيين شده انجام گيرد.(به بند 4-3-4 رجوع شود).
فرايند ارزشيابي بايستي شامل گردآوري داده‌ها و تهيه گزارش ارزشيابي باشد كه درونداد براي فرايند پايش ( به جدول الف-4 رجوع شود) را نيز فراهم مي‌آورد.
4-5-2گردآوري داده‌ها و تهيه گزارش ارزشيابي
گزارش ارزشيابي بايستي موارد زير را شامل باشد:
مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي
معيارهاي ارزشيابي و شرحي از منابع، روش‌ها و برنامه زمانبندي ارزشيابي
تحليل داده‌هاي گردآوري شده و تفسير نتايج
بازنگري هزينه‌هاي آموزشي، و
نتيجه‌گيري‌ها و توصيه‌ها براي بهبود.
وقوع عدم انطباق‌ها ممكن است مستلزم اعمال روش‌هاي اجرايي براي اقدام اصلاحي باشد.
اتمام آموزش بايستي در سوابق آموزش مدون گردد.

5پايش و بهبود فرآيند آموزش
5-1كليات
منظور اصلي از پايش، حصول اطمينان از اين امر است كه فرآيند آموزش – به عنوان بخشي از سيستم كيفيت – همان گونه كه لازم است مديريت شده و به اجرا در مي‌آيد، به طوري كه شواهد عيني در اين مورد كه اين فرآيند در برآورده كردن الزامات آموزشي سازمان اثربخش است، فراهم مي‌شود. پايش شامل بازنگريِ تمامي فرآيند آموزش در هر يك از چهار مرحله است ( به شكل 2 رجوع شود).
پايش بايستي توسط كاركنان داراي شايستگي و بر طبق روش‌هاي اجرايي مدون سازمان انجام گيرد. در صورت امكان، اين اشخاص بايستي از حوزه كاري كه مستقيماً در آن دخيل هستند مستقل باشند. روش‌هاي پايش بايستي شامل مواردي از قبيل مشاوره، مشاهده و گردآوري داده‌ها باشد. در مورد روش‌هـاي پايش بايستي در طي مرحله تعيينِ مشخصات مربوط به طرح آموزش (به بند 4-3-4 رجوع شود)، تصميم‌گيري شود.
پايش، ابزار باارزشي جهت ارتقاي اثربخشيِ فرآيند آموزش است ( به جدول الف-5 رجوع شود).

5-2صحه‌گذاري فرآيند آموزش
دروندادهاي پايش ممكن است تمامي سوابق مربوط به كليه مراحل فرآيند آموزش را شامل گردد. بر مبناي اين سوابق مي‌توان مراحل مختلف را مورد بازنگري قرار داد تا مسايل مربوط به عدم انطباق‌ها و اقدامات اصلاحي و پيشگيرانه تشخيص داده شود. چنين دروندادهايي مي‌تواند بر مبناي مستمري گرد‌آوري شود تا مبنايي براي صحه‌گذاري فرآيند آموزش و ارايه توصيه‌ها براي بهبود، فراهم آيد.
هرگاه بر مبناي روش‌هاي اجرايي اقدام شود و الزاماتِ مشخص‌شده برآورده گردد، سوابق شايستگي كاركنان بايستي به منظور انعكاس احراز شرايط تكميلي، روزآمد شود.
هرگاه بر مبناي روش‌هاي اجرايي اقدام نشود ولي الزامات برآورده گردد، روش‌هاي اجرايي بايستي مورد تجديدنظر واقع شده و سوابق شايستگي كاركنان نيز بايستي به منظور انعكاس احراز اين شرايط تكميلي روزآمد شود.
هرگاه بر مبناي روش‌هاي اجرايي اقدام شود و الزامات برآورده نگردد، در اين صورت ممكن است اقدام اصلاحي جهت بهبود فرآيند آموزش يا ابداع يك راه‌حلِ غيرآموزشي ضرورت يابد.
به طور كلي، بازنگري فرآيند آموزش بايستي هر نوع فرصت بيشتر براي بهبود اثربخشيِ هر يك از مراحل فرآيند آموزش را شناسايي و مشخص كند.
سوابق مناسبي از انجام فعاليت‌هاي مختلفِ پايش و ارزشيابي ، نتايج به‌دست‌آمده و اقدامات برنامه‌ريزي‌شده بايستي نگهداري شود.
پيوست الف
(جهت اطلاع)
جداول
جدول الف-1 تعيين نيازهاي آموزشي ( بند 4-2)
سابقه بروندادها فرآيند دروندادها
تعيين نيازهاي سازمان (بند 4-2-2)
تصميم‌گيري در مورد آغاز فرآيند آموزش تصميم‌گيري در مورد آغاز فرآيند آموزش در نظر گرفتن كليه دروندادها در هنگام آغاز آموزش  خط مشي كيفيت
 خط مشي آموزش
 الزامات مديريت كيفيت
 مديريت منابع
 طراحي فرآيند
تعيين و تحليل الزامات مربوط به شايستگي ( بند 4-2-3)
فهرست الزامات مربوط به شايستگي الزامات شايستگي مدون كردن الزامات مربوط به شايستگي  تغيير سازماني يا فنّاوري كه بتواند بر فرآيندهاي‌ كاري تأثير گذارد و يا بر ماهيت محصولات عرضه شده توسط سازمان اثر گذارد
 داده‌هاي ثبت شده مربوط به فرآيندهاي آموزشي جاري و گذشته
 ارزيابي سازمان در مورد شايستگي كاركنان در انجام كارهاي خاص
 سوابق جابجايي يا نوسانات فصلي و از جمله در مورد كاركنان موقتي
 گواهينامه‌هاي داخلي و بيروني مورد نياز براي انجام كارهاي خاص
 درخواست هاي كاركنان كه فرصت‌هايي براي پيشرفت در راستاي دستيابي به اهداف سازمان مشخص مي‌كند

ادامه جدول الف-1
سابقه بروندادها فرآيند دروندادها
 نتايج بازنگري فرايند‌ها و اقدامات اصلاحي ناشي از شكايات مشتريان يا گزارش‌هاي مربوط به عدم انطباق‌ها
 قوانين، مقررات، استانداردها و دستورالعمل‌هايي كه بر سازمان، فعاليت‌ و منابع آن تأثير مي‌گذارد.
 تحقيق در بازار كه الزامات جديد مشتري را مشخص يا پيش‌بيني مي‌كند.
بازنگري شايستگي ( بند 4-2-4)
فهرست شايستگي‌هاي موجود اطلاعات در مورد شايستگي‌هاي موجود بازنگري شايستگي‌هاي موجود  سوابق شايستگي
 داده‌ها در مورد الزامات مربوط به كار و عملكرد مربوط به كار حاصل از:
 انجام مصاحبه يا تكميل پرسشنامه توسط كاركنان، سرپرستان و مديران
 مشاهدات
 مباحثه گروهي
 درونداد (اطلاعات ارايه شده) توسط كارشناسان متخصص در زمينه مورد نظر
تعيين كاستي‌هاي مربوط به شايستگي (بند 4-2-5)
فهرست كاستي‌هاي مربوط به شايستگي اطلاعات در مورد كاستي‌هاي مربوط به شايستگي تعيين كاستي‌هاي مربوط به ‌شايستگي  فهرست شايستگي‌هاي موردنياز و فهرست شايستگي‌هاي موجود
شناسايي راه‌حل‌هاي رفع كاستي‌هاي مربوط به شايستگي (بند 4-2-6)
آموزش كه به عنوان يك راه حل انتخاب شده است. آموزش كه به عنوان راه‌حل انتخاب شده است. شناسايي و انتخاب آموزش به عنوان يك راه حل  فهرست كاستي‌هاي مربوط به شايستگي
تعيين مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي (بند 4-2-7)
مدرك مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي مدون كردن اهداف آموزش و نتايج آموزشي موردنياز  فهرست الزامات مربوط به شايستگي
 فهرست كاستي‌هاي مربوط به شايستگي
 نتايج آموزش‌هاي قبلي
 درخواست‌هاي اقدامات اصلاحي
جدول الف-2 طراحي و برنامه‌ريزي آموزش(بند4-3)
سابقه بروندادها فرآيند دروندادها
تعيين محدوديت‌ها (بند 4-3-2)
فهرست‌ محدوديت‌ها
اطلاعات در مورد محدوديت‌هاي مربوط به آموزش مشخص كردن محدوديت‌ها  الزامات قانوني
 الزامات مربوط به خط مشي
 ملاحظات مالي
 الزامات مربوط به زمان و زمانبندي منابع به ارايه‌دهندگان معتبر آموزشي
 دسترسي، انگيـزش و توانايــي افرادي كه
بايستي آموزش داده شوند
 ساير عوامل تداركاتي و پشتيباني
روش‌هاي آموزش و معيارهاي انتخاب (بند 4-3-3)
فهرست روش‌هاي ‌آموزش اطلاعات در مورد روش‌هاي آموزش مشخص كردن روش‌هاي آموزش  مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي
 فهرست منابع، محدوديت‌ها و اهداف
 فهرست روش‌هاي آموزشي بالقوه
 معيارها براي انتخاب روش‌هاي آموزش
مشخصات مربوط به طرح آموزش (بند 4-3-4)
مستندات مشخصات طرح آموزش مشخصات طرح آموزش مشخص كردن مشخصات طرح آموزش  اهداف و الزامات سازمان
 مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي
 اهداف آموزش
 گروه‌هاي مورد نظرِ آموزش‌گيرنده يا كاركنان موردنظر
 روش‌هاي آموزش و شرح خلاصه مفاد
 زمانبندي الزامات
 الزامات مربوط به منابع و الزامات مالي
 معيارها براي ارزيابي نتايج آموزش
 روش‌هاي اجرايي پايش
انتخاب ارايه‌دهنده آموزش (بند 4-3-5)
توافقنامه يا قرارداد رسمي منعقدشده كه در آن متولي، نقش‌ها و مسئوليت‌ها براي فرآيند آموزش مشخص شده است. ارايه‌دهنده آموزش كه مشخص شده‌است انتخاب ارايه‌دهنده آموزش  اطلاعات كتبي ارايه دهندگان بالقوة آموزش
 گزارش‌هاي ارزيابي
 مشخصات مربوط به طرح برنامه آموزشي
 محدوديت‌هاي مشخص‌شده
جدول الف-3 فراهم‌آوردن آموزش ( بند 4-4)
سابقه بروندادها فرآيند دروندادها
پشتيباني (بند 4-4-2)
پشتيباني قبل از آموزش (بند 4-4-2-1)
گزارش‌هاي توجيهي قبل از آموزش گزارش‌هاي توجيهي توجيه آموزش‌دهنده و آموزش‌گيرنده  مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي
 فهرست كاستي‌هاي مربوط به شايستگي
 مشخصات مربوط به طرح آموزشي
پشتيباني در حين آموزش (بند 4-4-2-2)
گزارش‌هاي پشتيباني آموزشي گزارش‌هاي پشتيباني آموزشي فراهم آوردن پشتيباني آموزشي براي آموزش‌دهنده و آموزش‌گيرنده  ابزار، تجهيزات، مستندات، نرم‌افزار يا جا و مكان
 فرصت‌ها براي به‌كارگيري شايستگي
 فرصت‌هاي بازخور براي اجراي كار
پشتيباني پس از پايان آموزش (بند 4-4-2-3)
گزارش‌هاي اطلاعات بازخور در پايان آموزش گزارش‌هاي اطلاعات بازخور  كسب بازخور از آموزش‌دهنده و آموزش‌گيرنده
 ارايه اطلاعات بازخور به مديران و ساير افراد دخيل در فرآيند آموزش  گزارش‌هاي توجيهي قبل از آموزش
 گزارش‌هاي پشتيباني آموزش

جدول الف-4 ارزشيابي نتايج آموزش (بند 4-5)
سابقه بروندادها فرآيند دروندادها
گردآوري داده‌ها و تهيه گزارش‌هاي ارزشيابي (بند 4-5-2)
گزارش ارزشيابي سوابق آموزشي گزارش ارزيابي  گردآوري داده‌ها و ارزيابي آن‌ها بر پايه معيارهايي كه مشخص شده است.
 تحليل داده‌ها و تفسير نتايج، بازنگري بودجه و تصديق براي دستيابي به شايستگي‌هاي مشخص شده
 توصيه اقدامات اصلاحي  مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي
 مشخصات مربوط به طرح آموزشي
 سوابق حاصل از ارايه آموزش

جدول الف-5 پايش و بهبود فرآيند آموزش (بند 5)
سابقه بروندادها فرآيند دروندادها
صحه‌گذاري فرآيند آموزش (بند 5-2)
 گزارش‌هاي پايش
 درخواست‌هاي اقدامات اصلاحي و پيشگيرانه گزارش‌هاي پايش  فراهم آوردن شواهد عيني از طريق مشاوره، مشاهده و گردآوري داده‌ها در اين مورد كه فرايند آموزش براي تأمين الزامات آموزشي سازمان اثربخش است.
 مشخص كردن مسايل مربوط به عدم انطباق‌ها براي اقدامات اصلاحي و پيشگيرانه.  تصميم‌گيري براي آغاز آموزش
 فهرست‌هاي شايستگي‌هاي مورد نياز و موجود
 فهرست كاستي‌هاي مربوط به شايستگي
 مشخصات مربوط به نيازهاي آموزشي
 مشخصات مربوط به طرح آموزش
 موافقتنامه‌ها يا قرارداد رسمي كه در آن متولي و مسئوليت‌ها براي فرايند آموزش مشخص شده است.
 سوابق حاصل از ارايه آموزش
 گزارش ارزشيابي

ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN

Institute of Standards and Industrial Research of Iran

ISIRI NUMBER

10015

_ Quality management -
Guidelines for training

1st. Revision