اخبار

« June 2006 | Main | August 2006 »

July 13, 2006

**کلاس روش تحقیق**

موضوع : مقدمه اي بر روش تحقيق
اهداف درس
1. شما دريابان اين قسمت بايد قادر باشيد:
• تحقيق به روش علمي را تعريف کنيد.
• چرا و چه زماني تحقيق آغاز مي شود؟انواع آنرا معرفي نماييد.
• عناوين مهمترين بخش ها در هنگام تهيه طرح تحقيق را نام ببريد.
• براي شما فرصتي فراهم خواهد شد تا به سوالات خود درمورد يک مسئله به صورت علمي بيانديشيد.
• روش علمي براي تحقيق وانواع و ويژگي هاي آنرا را فراخواهيد گرفت.
• دانشجو همچنين متقاعد خواهد شد براي بررسي هاي علمي و دقيق نيازمند يادگيري روش تحقيق علمي مي باشد.

• در طول ساليان و از ابتداي حيات بشر ، انسان هميشه با تحقيق سروکار داشته است . آنچه در اينجا اهميت دارد آنکه تحقيقي مي تواند راهگشا باشد که بر اساس اصول و موازين علمي صورت پذيرد.
• تحقيق در لغت به معناي درست و راست گردانيدن،پيدا کردن ، افتن ياجستجوي حقيقت آورده شده است. تعاريف به عمل آمده از تحقيق و پژوهش فراوانند. تحقيق به روش علمي را مجموعه مقررات و قواعدي دانسته اند که چگونگي جستجو براي افتن حقايق مربوط به پک موضوع را نشان م دهد.در جايي ديگر آن را حقيقت پژوهي ناميده اند و گروهي از دانشمندان اينگونه تحقيق را عملي منظم که در نتيجه آن پاسخ هائي براي سوالات مندرج در موضوع تحقيق بدست خواهد آمد تعريف کرده اند.
• درهرصورت مشخص است که وجه اشتراک در همه اين تعاريف جستجوي حقيقت است و حقيقت پک پديده ذهني است که با واقعيت ( يعني وجود عيني ) مطابقت دارد.( هرچند ممکن است اين امر در علوم تجربي صحيح باشد ليکن در علوم نظري چنين نيست) به هرحال مانيز در روش تحقيقي که بحث خواهيم کرد بدنبال افتن حقيقت خواهيم بود. به صورت خلاصه منظور ما از روش علمي تحقيق، مجموعه قواعد و رويه اي است که محقق براي جمع آموري حقايق و واقعيت ها دنبال مي کند تا سپس آنها را تفسير ، تبين و اثبات نمايد.
• جان ديوئي معتقد است:" اولين مرحله تحقيق احساس وجود يک مشکل است؛ به اين معني که پژوهشگر در کار خويش با مانع يا مشکلي روبرو گرديده است که در حل آن ابهام يا ترديد دارد و نمي تواند در مقابل آن ساکت بماند." بنابراين اين نقطه آغازين در انجام هرگونه پژوهش يا تحقيقي بسيار مهم است و نقش آموزش افراد براي مسئله يابي که در برخي نظام هاي آموزش و پرورش برآن بسيار تاکيد مي شود نيز از همين امر نشات مي گيرد. هرچه ضرورت پرسش در هنگام تدريس براي دانشجو بيشتر مطرح شود و از او خواسته شود تا ذهن خود را براي طرح سوالات بيشتر فعال سازد مي توان انتظار داشت که در آينده نياز به تحقيق و پيشرفت در او ارتقا يابد.
• اولين مرحله از تقسيم بندي تحقيق را مي توان منوط به هدف از انجام تحقيق دانست.بدين صورت که آيا هدف از انجام تحقيق علائق علمي محقق است يا احتياجان عملي . بدين شکل که محقق براي موشکافي در تجربيات خود و ديگران ، کنجکاوي هاي علمي ويا الهامات وفرضيات علمي محض بنبال اجراي تحقيق است و يا اينکه هدف کسب اطلاعاتي است که بتواند مشکل يا مسئله فوري را حل نموده ويا زمينه را براي تصميمم گيري در مورد يک موضوع يا مسئله خاص فراهم نمايد. چنانچه هدف اول مد نظر باشد با تحقيق بنيادي يا Basic Research روبرو هستيم که در تعريف آن گفته ميشود: " تحقيقي است که براي گسترش و بسط دانش يا علوم پايه در يک نظام و بخاطر فهم آن طرحريزي مي شود.ممکن است همه يا بخشي از اين دانش در آينده کاربد داشته باظد ولي معمولا خود محقق در کاربرد نقشي ندارد." اکا چنانچه تحقيق براي هدف دوم انجام شود آنرا تحقيق کاربردي يا Applied Research مي نامند و در تعريف آن گفته مي شود: " اين نوع تحقيق برروي يافتن راه خل مسائل فوري با ماهيت عملي متمرکز مي شود و بنابراين اين تحقيقات جنبه عملي داشته و معمولاخود محققين درکاربرد نتايج دخيل مي باشند."
• بديهي است تقسيم بندي هاي متعدد ديگري براي روش هاي تحقيق وجو دارد که در ادامه مباحث مورد بررسي و بحث قرار خواهد گرفت.
• آنچه در اين مقدمه اهميت دارد آنکه تخقيق از ديرباز با آدمي همراه بوده است و در طول تاريخ به شيوه ها و روش هاي مختلفي آنرا انجام داده است . چنانچه انسان با تحقيق آشنا نمي شد و و اقدام به انجام آن نمي کرد آيا دانش و علم انسان تا بدين پايه امروزي بود ، مسلما پاسخ منفي است ( من هميشه در کلاسهاي خود براي دانشجويان اين جمله را ياد آوري مي کنم که چنانچه دانشجو به اندازه استادش بداند هيچگاه نبايد توقع پيشرفت علم را داشته باشيم و اين واقعيتي است که نگاه به تاريخ علم و پيشينيان آنرا براي ما بيشتر مشخص خواهد نمود) بنابراين تحقيق هم از ديدگاه فردي و هم از ديدگاه اجتماعي يک ضرورت است و انساني که جستجو و تحقيق را در زندگي خود نداشته باشد ، تصوري از رشد و تکامل هم براي او نمي توان داشت.علاوه براين ضرورت انجام تحقيق از ديگاه علمي نيز انکار ناپذير است چه "تحقيق را مايه حيات علم دانسته اند" و بدون انجام تحقيق علم همچون آبي که در حائي ماند باشد دچار گنديدگي و تبديل شدن به لجنزار خواهد شد.


موضوع:انتخاب موضوع
در اين قسمت شما با چگونگي و نحوه انتخاب موضوع آشنا خواهيد شد تا بتوانيد پس از مطالعه اين قسمت موضوعي را براي تحقيق انتخاب نمائيد.
اهداف درس
شما درپايان اين قسمت بايد قادر باشيد:
• منابع انتخاب موضوع را بشناسيد.
• شرايط لازم براي انتخاب موضوع را بيان نمائيد.
• در هنگام ارائه موضوع تحقيق ويژگي هاي يک عنوان خوب را رعايت کنيد.

• در قسمت مقدمه گفتيم آغاز يک تحقيق با احساس وجود يک مشکل همراه است. در اين مرحله آن احساس بايد به صورت يک " پرسش " در آيد و بيان شود. بديهي است اين پرسش همانگونه که در مثال قسمت قبل گفته شد از مسائل روزمره تا مباحث و فرضيات پيچيده علمي را دربرگيرد. مهم آنست که به شيوه اي علمي و صحيح بيان شود. با در نظر گرفتن دو تقسيم بندي مهم در زمينه علائق علمي و احتياج عملي شما ممکن است تحقيقي بنيادي يا کاربردي را در نظر بگيريد.
• براي افراد متخصص معمولا کار انتخاب موضوع براي تحقيق با مشکل کمتري نسبت به سا يرين انجام مي گيرد بويژه دانشجويان که اغلب با وسواس وکل نگري بيشتري به انتخاب موضوع مي پردازند.
• مهمترين منابع براي انتخاب موضوع تحقيق به شرح زير مي تواند باشد:
• استفاده از تجارب : شما به عنوان دانشجوئي که در مراحل پاياني تحصيل خود هستيد ودر طول دوران تحصيل با مسئل و مشکلات مختلفي برخورد داشته ايد که هرکدام آنها مي تواند موضوعي مناسب براي تحقيق باشد. بويژه افرادي که در حيطه توانبخشي به تحصيل ياکار مشغول هستند از تجربيات و مسائل يش آمده درهنگام کار با بيماران و معلولان موضوعات بديع و تازه اي براي تحقيق سراغ دارند که مي تواند براي انجام مطالعه و تحقيق در نظر گرفته شود.
• استنتاج از نظريه ها و فرضيه ها: در زمينه کار تخصصي شما نظريات و فرضيه هاي گوناگوني وجود دارد. محقق مي تواند با مطالعه دقيق آنها و با ابداع فرضيه جديد به يک مطالعه تازه اقدام نمايد.
• استفاده از متون درسي و مجلات تخصصي: سراسر کتب درسي آکنده از مطالب ارزندهاي در مورد موضوعات خاص علمي است.بيان تئوري ها و نظريات علمي درکتب درسي و مرجع نيز مي تواند زمينه مناسبي براي يافتن موضوع تحقيق باشد. همينطور مجلات علمي و تخصصي در رشته هاي مختلف علمي تماما" به ارائه گزارش تحقيقات انجام شده مي پردازند که خصلت تکرار پذيري تحقيق خود زمينه را براي انتخاب موضوعاتي براي انجام تحقيق فراهم خواهد نمود.
• دولت ها ، دانشگاه ها وموسساه پژوهشي خصوصي : در بسياري از موارد وزارتخانه ها ، سازمانها و نهادهاي مختلف دولتي اقدام به ارائه فهرستي از عناوين پژوهشي مورد نياز خود مي کنند که با توجه به تخصص خود مي توانيد به انتخاب موضوع بپردازيد. در دانشگاهها نيز اغلب گروه هاي آموزشي فهرست عناوين مناسب براي تحقيق در آن گروه را تهيه و در اختيار دانشجويان قرار مي دهند . بتازگي در ايران و از سال هاي قبل در ممالک پيشرفته موسسات خصوصي پژوهشي وجود دارند که انان نيز همه ساله فهرستي از عناوين تحقيقاتي خود را منتشر مي کنند که براي انتخاب موضوع و انجام تحقيق مورد استفاده قرار ميگرد. نکته حائز اهميت آنکه اين گونه موسسات ونيز موسسات دولتي در صورت تائيد طرح پژوهشي شما براي انجام تحقيق معمولا سهمي از هزينه هارا برعهده خواهند گرفت.
• مهمترين شرايط براي انتخاب موضوع به شرح زير مورد ملاحظه قرارمي گيرد:
• قابليت اجرا: سه شرط نيروي انساني ماهر ، منابع مالي مناسب و کافي و امکانات مناسب براي انجام هر تحقيقي ضروري است.
• تازگي و عدم دوباره کاري: تنها در سه وضعيت زير مي توان به انجام تحقيق روي موضوعي که قبلا روي آن کار شده است اقدام کرد.
• در شرايط زماني متفاوت
• در شرايط جغراقيائي مختلف
• درصورت عدم دستيابي به نتايج کافي
• تناسب با زمان : تحقيق از نظر زماني بايد در محدوده اي مناسب صورت پذيرد تا در زمان تعيين شده دستيابي به داده ها و کسب نتايج با مشکلي مواجه نشود.
• مناسب بودن : دقت کنيد و به دوسوال پاسخ دهيد: وسعت مسئله مورد نظر چقدر است؟ و شدت مسئله به چه ميزان مي باشد؟
• باصرفه بودن : آيا بلحاظ مفهوم هزينه-اثربخشي تحقيق و انجام هزينه در مورد آن اثربخشي کافي خواهد داشت؟
• ملاحظات اخلاقي : از جمله مهمترين شرايط براي انتخاب موضوع عدم تضاد و مواجهه آن با ملاحظات اخلاقي است. اصولا رفتن به دنبال موضوعاتي که انجام آن با مشکلات و مسائل اخلاقي زياد مواجه باشد توصيه نمي گردد. در حيطه توانبخشي بواسطه کار با موضوعات انساني رعايت اين امر بشدت مطرح است.
• علاقمندي و دانش محقق : نياز به توضيح نيست که اين هردو براي انجام هر تحقيقي ضروري است و عاملي براي بالارفتن سرعت و کيفيت تخقيق مي باشد.
• در هنگام نوشتن عنوان بايدخصوصياتي که براي يک عنوان خوب برشمرده مي شونددر نظر گرفت . اين موارد عبارتند از:
• از کلمات کوتاه ، رسا ودر حد امکان از يک زبان استفاده شود
• عبارت گويا باشد و گيج کننده نباشد.ازاختصارات که ممکن است مخفف عبارات مختلفي باشند پرهيز شود.
• در تحقيقات توصيفي بيان مکان و زمان تحقيق در عنوان ضرورت دارد.
• در عنوان دقيقا" آنچه محقق بدنبال تعيين آن است بيان شود.
• سعي شود دامنه تحقيق محدود در نظر گرفته شود.
• عنوان را غير سوالي مطرح نمائيد.
• از کلمات مناسب ومطلوب استفاده شود.
تمرين کلاسي
- عنوان موضوع مورد نظرشما براي تحقيق چيست؟

موضوع: مروري بر بررسي هاي قبلي
در اين قسمت توضيحاتي پيرامون ضرورت بررسي مطالعات قبلي و نحوه انجام آندرهنگام تهيه طرح تحقيق تحقيق ارائه مي گردد .
اهداف درس
شما درپايان اين قسمت بايد قادر باشيد:
• دلايل اهميت مرور بر بررسي هاي قبلي چيست؟
• چگونه بررسي هاي قبلي را مرور کنيم؟
• نحوه بيان مرور بر بررسي هاي قبلي چگونه است؟

• براي کسب اطلاعات در زمينه مورد تحقيق مي بايد به منابع مرجع مراجعه نمود منظور از منابع مرجع هر فرد يا هر چيزي است که به عنوان ماخذ اطلاعات مورد مراجعه قرار مي گيرد بويژه آنها که مورد مراجعه فوري قرار مي گيرند. کتابهاي مرجع معمولا به گونه اي تاليف مي شوند که هر کسي مي تواند اطلاعات مورد نياز خود را به راحتي و سرعت در آنها پيدا کند. مهمترين منابع دردسري عبارتند از:
• نظرات افراد متخصص و صاحب نظران
• منابع منتشر شده
• مراجع غير ادواري شامل:
• کتابشناسي ها
• دانشنامه ها
• فرهنگ ها
• دستنامه ها
• درسنامه ها
• دستور نامه ها
• سالنامه ها
• اطلس ها
• نشان نامه ها
• سرگذشت نامه ها
• مراجع ادواري شامل :
• کتابشناسي ها
• فهرست هاي مندرجات :کتاب، نشريات ادواري مثل ژورنالها
• منابع منتشر نشد ه شامل :
• پايان نامه ها
• گزارش هاي فني
• گزارش تحقيق
• آمارها
• پروانه هاي ثبت اختراعات
• صورت جلسه ها
• مشاهدات فردي
• بانکهاي اطلاعاتي در اينترنت همچون : Medline براي استفاده از مدلاين مي توانيد از لينک هاي سمت راست صفحه استفاده کنيد.
تمرين کلاسي
منابع خود را براي مروري بر برسي هاي گذشته پيدا و ادبيات موضوع را مرور کنيد و سپس بنويسيد

موضوع:بيان مساله تحقيق
دراين قسمت شما با نحوه بيان و يا توين مسئله تحقيق آشنا مي شويد.وظيفه محقق در اين قسمت ارائه مطالبي است تا بدان وسيله گروه آموزشي ويا پژوهشي تصميم گيرنده جهت پذيرش موضوع تحقيق را متقاعد سازد که موضوع انتخاب شده از اهميت و کفايت لازم براي انجام تحقيق برخورداراست.
شما در پيان اين درس بايد قادر باشيد :
• چرا بيان مسئله تحقيق مهم است.
• دربيان مسئله تحقيق چه موضوعاتي بايد مطرح شوند؟
• نحوه نوشتن " بيان مسئله تحقيق " جگونه است؟

• بدنبال پيدا کردن مساله و تدوين پرسش تحقيق لازم است تا به شکلي جزيي تر در مورد مساله وخصوصيات آن و مشکلات ناشي از وجود آن در جامعه اظهار نظر کرد. اين بيانات بايد براساس دانستني هاي موجود در منابع علمي نسبت به مساله شکل داده شود.هرچه استناد ها به منابع در اين قسمت بيشتر صورت پذيرد ، پذيرش سهل تر براي تحقيق را نزد تصميم گيرندگان به دنبال خواهد داشت.
• توصيه مي شود تا قبل از نوشتن اين قسمت ، اقدام به تجزيه و تحليۀ مساله کرد. با اين کار نسبت به متغيرهاي تاثير گذار بر آن به خوبي آشنا شده و از آنها به هنگام نوشتن مي توان استفاده نمود. براي اين کار مي توان يکي از روش هاي موجود را بکاربست. متداولترين روش ها براي تجزيه و تحليل مساله عبارتند از:
• شبكه عليت )مثال(
• نمودار استخوان ماهي )مثال(
• نمودارشش كلمه اي( که؟ ،کي؟ ،کجا؟ ، چگونه؟ ،چي؟ ،چرا؟))مثال(
• براي بيان مساله تحقيق بايد به نكات زير توجه نمود و سعي کرد تا به شيوه اي مناسب موارد زير در متن آورده شود:
• اطلاعات زمينه اي در مورد موضوع مورد مطالعه
• توصيف دقيق مسأله
• نحوه بروز يا وقوع
• وسعت و شدت مساله و عوارض ناشي از آن در جامعه
• عوامل دخيل در بروز مسأله
• نحوه برخورد فعلي با مساله
• آنچه درمورد راه حل مساله مي انديشيد
• فوايد پژوهش و نتايجي که از حل مشكل انتظار مي رود
تمرين کلاسي
- مساله تحقيق انتخابي خود را با يکي از روش ها تجزيه و تحليل نماييد و سپس آن را بيان کنيد.

موضوع: اهداف تحقيق
• در اين درس شما با نحوه تدوين و ارائه اهداف تحقيق خود آشنا مي شويد.
اهداف درس
شما درپايان اين قسمت بايد قادر باشيد:
• تعريف هدف و تقسيم بندي انواع آن را بيان کنيد.
• فوايد و خصوصيات اهداف رامشخص نمائيد.
• نحوه بيان اهداف را شرح دهيد.
• براي موضوع تحقيق انتخابي خود هدف اصلي و اهداف جزئي را بنويسيد.

اهداف تحقيق
بدنبال نوشتن قسمت بيان مسئله تحقيق لازم است تا اهداف تحقيق را برشماريم. ابتدا بايد به اين سوال پاسخ دهيم که هدف چيست؟ به تعبير ديگر بايد مشخص نمائيم که انتظار داريم از اين مطالعه به چه نتايجي دست پيدا کنيم. درتعريف هدف گفته اند: " هدف نقطه اي است که محقق قصد رسيدن بدان را دارد تا در آنجا به داوري بپردازد". از سوي ديگر " مقصود و منظور نهايي از تحقيق را نيز هدف دانسته اند."چنانچه اهداف يک تحقيق بخوبي نوشته شود محقق در مي يابد که نياز به چه نوع اطلاعاتي دارد و از چه راههايي بايد به جستجوي آنها بپردازد و اين خود راه گشاي نحوه انجام تحقيق نيز خواهد بود.
در تقسيم بندي اهداف تحقيق معمولا" بدين گونه عمل مي شود:
اول" هدف کلي" که منظور همان موضوع تحقيق است که قصد مشخص نمودن آنرا داريم و به عبارتي آنچه در پايان مطالعه قصد رسيدن بدان را داريم " هدف کلي" معمولا در يک جمله قابل فهم صريح و رسا و مختصر بيان مي شود که براي خواننده گويا و قابل فهم است.(مثال اول )
در گونه دوم" اهداف جزئي يا اختصاصي" تحقيق بيان مي شود. اين اهداف از تفسيم يا شکستن " هدف کلي" به اجزاي کوچکتر بدست مي آيند. اهداف جزئي راه رسيدن به " هدف کلي" را قدم به قدم مشخص مي نمايد.
تنظيم اهداف چنانچه به خوبي صورت بپذيرد بر متمرکز ساختن مطالعه به جنبه هاي اساسي آن وجلوگيري کردن از جمع آوري اطلاعاتي که به آنها نياز وجود ندارد، تاکيد مي کند.
چرا نوشتن اهداف مهم است و چه خصوصياتي بايد داشته باشند:تنظيم اهداف براي يک مطالعه تحقيقي بايد بر اساس ملاکهاي مشخص صورت پذيرد که مهمترين آنها عبارتند از:
• اهداف قابل حصول باشند. بدين شکل که مقصود و منظور محقق را بطور کامل برساند و توانايي سنجش موضوع را داشته باشد.
• اهداف صريح و روشن بيان شوند. هيچگونه ابهامي در هدف قابل قبول نيست بايد مشخص شود که دقيقا چه چيزي بايد اندازه گيري شود.
• اهداف بايد قابل اندازه گيري باشند. تحقيق به روش علمي بر پايه اندازه گيري استواراست و بيان اهداف درقالب هاي قابل اندازه گيري کار مطاله را ساده تر مي سازد.
• توصيه مي شودبه هنگام تنظيم اهداف اختصاصي ازالگوي ويژه اي استفاده نمائيد:(مثال چهارم )
• هدف يا هدف هايي رابراي تعيين نمودن ارزش کمي موضوع انتخاب کرده و بنويسيد.
• هدف يا هدف هايي را براي روشنگري در مورد موضوع انتخاب کرده و بنويسيد.
• هدف يا هدف هايي را براي تعيين علل احتمالي موضوع بنويسيد.
• در مطالعات کاربردي پيشنهاد مي شود که يک هدف کاربردي در زمينه نحوه بکارگيري نتايج بنويسيد.
• نحوه بيان اهداف موضوعي مهم در نوشتن طرح تحقيق است.اصول زير مي تواند بعنوان راهنما مورد استفاده قرار گيرند:
• اهداف رابا استفاده از افعال عملي که براي اندازه گيري و سنجش مناسب هستند بيان نمائيد. (افعال مناسب مانند: تعيين کردن،مشخص نمودن ، مقايسه کردن و افعال نامناسب مانند: درک کردن ، فهميدن ، اعتقاد داشتن و... )
• اهداف واقع بينانه بيان شوند که تحت شرايط کاري بتوان به آنها دست يافت.
• اهداف دقيقا از آنچه مطالعه براي آن انجام مي شود به صورت منطقي پيروي مي کند.
• اهداف به زباني علمي، روشن ، صريح ودقيقا آنچه تصميم به انجام آن داريم مشخص شود.

مثال اول اهداف کلي
• تعيين ميزان تغيير موقت آستانه شنوايي با استفاده از دامنه TEOA در افرادي با شنوايي هنجار.
• تعيين ميزان اختلالات گفتار و زبان در دانش آموزان دوره ابتدايي مدارس شهرستان لنجان در سال1381
• مشخص کردن عوامل موثر بر شکل گيري يا عدم بو جود آمدن زخم بستر در بيماران بستري در بيمارستان هاي شهر اصفهان
• تعييين رابطه بين سن تثبيت برتري جانبي و سطح هوش کودکان 2-6 سال
• تعيين تاثير بکارگيري توام ارتوز و تحريک الکتريکي کارکردي ( FES )بر پارامترهاي راه رفتن و شاخص فيزيولوژيک ( PCI )در افراد مبتلابه پاراپلژي
• بررسي اثرات دو شيوه مختلف کاردرماني در درمان پس از جراحي تاندونهاي فلکسوري

مثال دوم اهداف جزئي يا اختصاصي
عنوان تحقيق: بررسي ميزان آگاهي جانبازان استفاده کننده از وسايل کمکي و اعضاء مصنوعي در مورد اين وسايل
• هدف کلي : تعيين ميزان آگاهي جانبازان استفاده کننده از وسايل کمکي و اعضاء مصنوعي در مورد اين وسايل.
• اهداف جزئي: تعيين مشخصات جمعيت شناسي جامعه مورد مطالعه.
• : تعيين مشخصات ارتوپدي فني در مورد جامعه مورد مطالعه.
• : تعيين ميزان نمرات آگاهي جانبازان مورد مطالعه.
• : تعيين رابطه بين نمرات آگاهي و متغيرهاي جمعيت شناسي و ارتوپدي فني.

مثال سوم اهداف جزئي يا اختصاصي
عنوان تحقيق: بررسي عوامل موثر بر ايجاد يا عدم شکل گيري زخم تبر در مبتلايان به ضايعات نخاعي.
• هدف کلي: تعيين عوامل موثر بر ايجاد يا عدم شکل گيري زخم تبر در مبتلايان به ضايعات نخاعي.
• اهداف جزئي: تعيين متغيرهاي جمعيت شناسي در جامعه مورد مطالعه.
• : تعيين مشخصات ضايعه در جامعه مورد مطالعه.
• : مشخص ميزان رابطه بين متغيرهاي ضايعه و متغيرهاي جمعيت شناسي.

مثال جهارم الگوي ويژه براي تنظيم اهداف
عنوان تحقيق:بررسي عوامل موثربراستفاده کم از کلينيکهاي دانشکده علوم توانبخشي.
• هدف کلي: تعيين عوامل موثر بر استفاده کم از کلينيکهاي دانشکده علوم توانبخشي.
• اهداف جزئي:
• مشخص نمودن الگوي استفاده از کلينيکهاي دانشکده علوم توانبخشي. ( ارزش کمي )
• تعيين تغييرات احتمالي در ميزان استفاده از کلينيک ها بر حسب فصل ، نوع کلينيک و... . ( روشنگري مسئله)
• تعيين عواملي که در هنگام ارائه خدمات باعث جذب يا دفع بيماران مي شود. ( علل احتمالي)
• مشخص کردن عوامل اجتماعي اقتصادي و فرهنگي موثر بر حضور بيماران. ( علل احتمالي)
• تهيه رهنمودهايي بر اساس نتايج مطالعه براي بهبود وضعيت مراجعه به کلينيک ها. ( هدف کاربردي در مورد نحوه بکارگيري نتايج)
تمرين کلاسي
- اهداف خود را براي موضوع انتخابي تحقيق بنويسيد؟

موضوع: فرضيه يا سوالات مهم
در اين قسمت توضيحاتي پيرامون ضرورت داشتن فرضيه و ويژگي هاي آن و نيز نحوه ارائه سوالات مهم در تحقيق ارائه مي گردد .
اهداف درس
شما دريابان اين قسمت باد قادر باشيد:
• تعريف فرضيه ، انواع آن وخصوصيات يک فرضيه خوب را بيان کنيد.
• توضيح دهيد فرضيه هاچگونه روابط بين متغيرها رابيان مي کنند؟
• با ذکر مثال بيان کنيد سوالات مهم در کجا مطرح مي شوند؟
• ويژگي ها و نحوه بيان سوالات مهم را مشخص نمائيد.


• قدرت تصور در انسان يکي از ويژگيهاي مهم مي باشد اين قدرت به فرد امکان مي دهد تا در مورد موضوعات مختلف بيانديشد، حدس بزند، تصوير ذهني ايجاد کند و راه حل هاي مختلف پيشنهاد کند. در تحقيق به روش علمي که حول محور يک مسئله يا مشکل صورت مي پذيرد، از اين قدرت تصور و حدس ذهني براي تدوين يک يا چند فرضيه براي نتيجه تحقيق استفاده مي شود. از اين رو مي توان فرضيه تحقيق را يک حدس علمي يا پيش داوري دانست که بوسيله ي جمع آوري حقايقي که منجر به قبولي يا رد آن فرضيه مي شود مورد آزمايش قرار مي گيرد. به عبارت ديگر فرضيه را راه حل پيشنهادي محقق براي مسئله تحقيق و يا نتيجه تحقيق دانسته اند.
• گاهي اوقات از يک فرمول براي بيان فرضيه استفاده مي شود، بدين شکل که:" اگر چنين و چنان رخ دهد چنين و چنان خواهد شد" . اين تعبير ساده و روان به محقق امکان مي دهد تا بتواند در جريان تدوين مسئله تحقيق خود، فرضيه اي مناسب که به طور قطعي با کل پژوهش او در ارتباط خواهد بود، بيان نمايد. نکته با اهميت در اينجا آن است که محقق بايد دقت نمايد که در جريان انجام تحقيق ، او صرفا" قصد آزمايش فرضيه را دارد نه اثبات آن ، البته چنانچه در پايان تحقيق ،نتايج ، حاکي از اثبات فرضيه او بود مي تواند آن موضوع به شکل يک بحث علمي مورد عنايت قرار دهد.
• در هنگام بيان فرضيه محقق به بررسي روابط بين متغيرها مي پردازد. به طور متداول اين بيان به سه شکل صورت خواهد گرفت:
 بررسي رابطه علت و معلولي بين دو يا چند متغير( مثال)
 بررسي همبستگي و شدت آن بين دو يا چند متغير (مثال)
 بررسي و مقايسه ميزان تفاوت تاثير دو يا چند متغير بر يک يا چند متغير(مثال)
• محقق براي تهيه فرضيه مناسب تحقيق عمدتا از منابع علمي در اختيار خود کمک خواهد گرفت. يافته هاي علمي قبلي که در زمينه موضوع تحقيق انجام گرفته است يکي از منابع اصلي براي تهيه فرضيه است. همچنين تجربيات شخصي فرد محقق مي تواند نقش مهمي را در اين زمينه ايفا نمايد. گاهي اوقات فرضيه هائي مبتني بر خيال و با مطالب غير علمي، الهامات و پيشنهادات غير عادي هم مطرح مي شود که در برخي موارد به نتايج خوبي نيز نائل گرديده است. (مثال)
• بيان يک فرضيه ممکن است به شکلي مثبت انجام شود که در آن رابطه بين دو يا چند متغير يا تفاوت بين آنها بصورت احتمالي وبه شکل خبري مثبت بيان مي شود.
• گاهي در فرضيه منکر وجود رابطه بين متغيرها شده و آنرا به شکل جمله خبري منفي بيان ي نمايند.
• ممکن است در فرضيه موضوع به شکل ضمني مطرح شود.
• ملاکهاي مختلفي براي يک فرضيه خوب برشمرده اند که مهمترين آنها عبارتند از:
 روش ، معين و مشخص
 داشتن حدود مشخص ،کوتاه و مختصر
 قابليت اندازه گيري داشتن
 قابل فهم بودن (تعريف مناسب و خوب)
 بيان بر اساس تئوري ها و نظريه هاي موجود
مرتبط بودن با عنوان تحقيق
• يک نکته قابل توجه در مورد دانشجويان بويژه در دوره هاي کارشناسي ارشد آن است که در نوشتن فرضيه براي طرح تحقيق خود دچار اين چالش مي شوند که آيا در طرح تحقيق نيز بايد " فرضيه آماري صفر يا خنثي (H0) " و نيز" فرضيه تحقيق يا ( H1 ) " را بنويسند يا خير؟ پاسخ آن است که در طرح تحقيق صرفا نياز به نگارش " فرضيه تحقيق " وجود دارد وبه " فرضيه آماري خنثي يا صفر" که در آن هرگونه تفاوت يا تغييري رد مي شود نداريم. در حاليکه در" فرضيه تحقيق " پيش بيني و جهت گيري محقق نشان داده مي شود. نکته دوم و ضروري آنکه " فرضيه تحقيق " را به دوگونه مي توان نوشت:
• فرضيه دو دامنه: که اختلاف را بدون در نظر گرفتن سمت و جهت آن بيان مي کند. (مثال)
• فرضيه يک دامنه : که جهت گيري محقق را در نوع تفاوت بيان مي کند. (مثال)
• لازم است به ذکر است که مطالعات تحليلي و تجربي به طور اصولي نيازمند به داشتن فرضيه هستند و اين يک الزام منطقي است ليکن در مطالعاتي که صرفا به صورت توصيفي انجام مي شوند نيازي بداشتن فرضيه نيست بلکه در اين گونه موارد از سوالات مهم براي تدوين آنچه بايد مورد اندازه گيري قرار گيرد استفاده مي نمائيم.
• فرضيه و سوالات مهم عمدتا از اهداف تحقيق حاصل مي شود بويژه در مورد سوالات مهم بايد دقت نمود که با دقت در هدف نوشته شده بايد سوالاتي را تهيه نمود که با پاسخ بدانها بتوانيم به هدف موردنظر دست پيدا کنيم. بديهي است در مورد تحقيقات تجربي و تحليلي که معمولا حول يک سوال مشخص و رسيدن به پاسخ آن انجام مي شود. فرضيه ما هم در همان مسير و در پاسخ به سوال تحقيق تدوين خواهد شد. نکته حائز اهميت در نوشتن سوالات مهم آن است که بايد دقت نمائيم در حد ضرورت سوالات را مطرح نمائي و چه جزئيات سوالات بايد در برگه پرسشنامه يا برگه مشاهده و يا برگه مصاحبه که بعدا توضيح خواهيم داد آورده شوند.
مثال
• در هنگام بيان فرضيه محقق به بررسي روابط بين متغيرها مي پردازد. به طور متداول اين بيان به سه شکل صورت خواهد گرفت:
 بررسي رابطه علت و معلولي بين دو يا چند متغير( مثال)
 سيگار کشيدن باعث سرطان ريه مي شود.
 تمرينات منظم باعث کاهش درد کمر مي شود.
 بررسي همبستگي و شدت آن بين دو يا چند متغير (مثال)
 افزايش دريافت کالري توسط مادر در دوران بارداري باعث ازدياد وزن کودک به هنگام تولد مي گردد.
 بين معدل نمره ورودي به دانشگاه با معدل نيمسال اول تحصيلي دانشجويان رابطه مثبتي برقارار است.
 بررسي و مقايسه ميزان تفاوت تاثير دو يا چند متغير بر يک يا چند متغير(مثال)
 بين نمرات درک خواندن دردوگروه ناشنوا و شنوا تفاوت وجود دارد.
 افراد آموزش ديده بهتر از افرادي که آموزش نديده اند ، دستورات ايمني را رعايت مي کنند.
• محقق براي تهيه فرضيه مناسب تحقيق عمدتا از منابع علمي در اختيار خود کمک خواهد گرفت. يافته هاي علمي قبلي که در زمينه موضوع تحقيق انجام گرفته است يکي از منابع اصلي براي تهيه فرضيه است. همچنين تجربيات شخصي فرد محقق مي تواند نقش مهمي را در اين زمينه ايفا نمايد. گاهي اوقات فرضيه هائي مبتني بر خيال و با مطالب غير علمي، الهامات و پيشنهادات غير عادي هم مطرح مي شود که در برخي موارد به نتايج خوبي نيز نائل گرديده است. (مثال)
o فرضيه سفر به ماه، زير دريائي و....
• فرضيه دو دامنه: که اختلاف را بدون در نظر گرفتن سمت و جهت آن بيان مي کند. (مثال)
o بين دختران و پسران در معدل نمره ورودي به دانشگاه تفاوت وجود دارد.
o نگرش افراد نسبت به انواع مختلف معلوليت متفاوت است .
• فرضيه يک دامنه : که جهت گيري محقق را در نوع تفاوت بيان مي کند. (مثال)
• نمرات دختران از نمرات پسران در درس هاي خواندني بيشتر است.
• كاركنان اداراتي که تماس و ارتباط بيشتري با معلولان دارند داراي نگرش مثبت تري مي باشند

• لازم است به ذکر است که مطالعات تحليلي و تجربي به طور اصولي نيازمند به داشتن فرضيه هستند و اين يک الزام منطقي است ليکن در مطالعاتي که صرفا به صورت توصيفي انجام مي شوند نيازي بداشتن فرضيه نيست بلکه در اين گونه موارد از سوالات مهم براي تدوين آنچه بايد مورد اندازه گيري قرار گيرد استفاده مي نمائيم. (مثال)
• در حال حاضر نوع نگرش مردم جامعه نسبت به افراد معلول چگونه است ؟
• چه عواملي بر نوع نگرشها تأثير دارند ؟
• آيا نوع نگرش مردم با ميزان تحصيلات آنها ارتباطي دارد ؟
• آيا نوع نگرش مردم با جنس آنها ارتباطي دارد ؟
• برخورد جامعه با افراد معلول چگونه است ؟
• آيا نوع نگرش مردم با سن آنها ارتباطي دارد ؟
• باورهاي غلط مردم نسبت به علت ايجاد معلوليت چيست و اين باورها از كجا منشأ مي گيرند ؟
• عقيده مردم در خصوص لزوم استقلال و مشاركت اجتماعي معلولين چيست ؟
• مردم تا چه اندازه به ايجاد فرصتهاي برابر براي معلولين اعتقاد دارند ؟
• نظر مردم راجع به امكان آموزش و توانبخشي معلول در منزل و در جامعه چيست ؟
تمرين کلاسي
- منابع خود را براي مروري بر برسي هاي گذشته پيدا و ادبيات موضوع را مرور کنيد و سپس بنويسيد.

موضوع:تعريف مفاهيم و متغيرها
در اين درس شما با نحوه تعريف متغير ها و مفاهيم در تحقيق خود آشنا مي شويد.
اهداف درس
• چرا تعريف مفاهيم و متغير ها مهم است؟
• تعريف شرح و عملي مفاهيم ومتغيرها چگونه انجام مي شوند؟
• تعريف متغير و انواع آن

• مفهوم و متغير دو عنصر هستند که در اغلب تحقيقات حضوري تام و تمام دارند. در تحقيق به روش علمي يکي از حساسترين اقدامات تعريف صحيح و مناسب از اين دو عنصر مي باشد. اهميت کار در اين مرحله به صورتي است که لازم است با توجه به ويژگي هاي تحقيق به روش علمي دو گونه تعريف بدست مي دهيم. تعريف شرحي و تعريف علمي و اين دو تعريف را در مورد هر دو عنصر بايد ارائه کرد. تفاوت بين مفهوم و متغير در يک تحقيق شايد بسيار ظريف باشد. منظور از مفهوم آن عنصري از تحقيق است که محقق قصد اندازه گيري آن را ندارد ليکن بايد براي سايرين به طور مشخص آنرا تعريف نمايد تا ديگران منظور و مقصود محقق را از آن واژه يا مفهوم درک نمايند و متغير آن عنصري است در تحقيق که محقق دقيقا قصد اندازه گيري آنرا دارد و ضروري است ديگران درک مشخصي از آن بر اساس تعريفي که محقق ارائه مي کند داشته باشند.
• از همين جهت است که هم در تعريف مفاهيم و هم در تعريف متغيرها به دو گونه از تعريف روبرو هستيم. تعاريف شرحي عمدتا از لغت نامه ها ، دائره المعارف ها ، کتاب هاي مرجع و کتب درسي و... اقتباس مي شود و تنها عنصر مورد نظر را تعريف نظري يا تئوري مي نمايد. به عبارت ديگر تعريف يک مفهوم بوسيله مفاهيم ديگر که معمولا از مطالعات و نظريه هاي موجود نشات مي گيرد و با بياني علمي ارائه مي شود.بديهي است در هنگام تعريف ذکر منبع مورد استفاده ضرورتي اجتناب ناپذير است. (مثال) اما در تعاريف عملي که به طور مشخص بر عهده محقق قرار دارد محقق آنچه را که از اين عنصر در اين تحقيق خاص مد نظر دارد بيان مي کند. به بيان ديگر محقق به مشخص ساختن و تعريف نمودن آن متغير و تعين کردن عمليات و معيارهاي تجربي که براي اندازه گيري و سنجش آن لازم است مي پردازد. (مثال)
• تعريف متغير : متغير مشخصه يک عنصر پديده موجود زنده و يا هر چيزي است که قابليت تغيير داشته و مي تواند مقادير مختلفي را بپذيرد. آنچه اهميت دارد آنکه بايد دقت شود در هر تحقيق ما متغيرهاي خاص خواهيم داشت و اينگونه نخواهد بود که همه آنچه در يک مطالعه بعنوان متغير حضور دارند براي تحقيق نامطلوب است. از سوي ديگر نوع متغير عليرغم مشابه بودن عنوان از يک مطالعه به مطالعه ديگر ممکن است متفاوت باشد. (مثال)
• متغير را براساس عوامل مختلف به گونه هاي متفاوتي تقسيم بندي مي نمايد:
• چنانچه اهداف تحقيق مد نظر قرار گيرند 2 گونه متغير خواهيم داشت:
• متغير مستقل: آن متغيري است که محقق تاثير آن را بر ساير متغيرها مورد سنجش قرار مي دهد. (مثال)
• متغير وابسته: آن متغيري است که متغير مستقل بر روي آن اثر مي کنند. (مثال)
• متغير زمينه اي (جمعيت شناسي يا دموگرافيک):در مطالعات بر روي جوامع انساني برخي متغيرهاي وابسته به جمعيت حضور دارند که سنجش آنها به نحوي مورد استفاده ما خواهد بود. اين متغيرها خصوصيات جامعه مورد مطالعه را به نحوه مطلوبي توصيف مي کنند. (مثال)
• متغير مداخله گر: آن متغييري است که بر روي رابطه علت معلولي بين دو يا چند متغير تاثير مي گذارد و باعث قوي يا ضعيف شدن رابطه بين متغيرها از حد واقعي آنها مي شود.(مثال)
• اما شکل ديگر بر اساس خصوصيات متغير تقسيم بندي صورت بگيرد:
• متغير کمي: و آن متغيري است که با عدد نمايش داده مي شود. بديهي است اين متغير همچون تقسيم بندي معمول در اعداد به دو دسته متغير گسسته و پيوسته تقسيم خواهد شد که متغير پيوسته مقادير کسري را هم مي پذيرد ولي گسسته اين امکان را ندارد. (مثال)
• متغير کيفي: اين متغيري است که کيفيت صفات با آن معرفي مي شود.
• متغير مرکب: متغيري را که از ترکيب دو يا چند متغير به وجود مي آيد مي نامند. (مثال)
• در همين جاست که تعريف متغير آنهم به شکل عملي يا کاربردي ضرورت پيدا مي کند. تعريف عملي بايد بر اساس ملاکهايي صورت بگيرد که مهمترين آنها عبارتند از:
• قابليت انجام داشته باشند
• دقيق و مشخص باشند
• قابليت اندازه گيري داشته باشند
تمرين کلاسي
- مفاهيم و متغيرهاي طرح تحقيق خود را تعريف شرحي و عملي کنيد.

موضوع:مقياس اندازه گيري (مقياس متغير)
در اين درس شما با نحوه تعيين مقياس اندازه گيري در تحقيق خود آشنا مي شويد.
اهداف درس
• تعريف مقياس اندازه گيري و انواع مقياس ها
• خصوصيات يک مقياس اندازه گيري خوب
• سوالات مهم در کجا مطرح مي شوند؟
• ويژگي ها و نحوه بيان سوالات مهم چگونه است؟

• يکي از ويژگيهاي متغير قابليت اندازه گيري آن است. چنانچه از وزن به عنوان يک متغير نام ببريم بهترين راه اندازه گيري آن بر اساس کيلوگرم يا گرم مي باشد در مورد قد هم سانتيمتر يا متر از عهده آن برمي آيد. اما در مورد رضايت بيماران از نحوه ارائه خدمات يا ميزان شنوائي يا ناتواني و معلوليت از چه ملاکهائي بايد استفاده کرد. براي اندازه گيري يک عنصر نياز به مقياس اندازه گيري وجود دارد. مقياس اندازه گيري کمک مي کند تا شما امکاني را براي اندازه گيري يک متغير تعريف نمائيد. براي اينکار لازم است با مقياسهاي اندازه گيري متداول و مرسوم آشنا شويد. چهار دسته عمده از متغيرها عبارتند از:
• مقياس اسمي: اين مقياس شامل يک يا جند گروه با طبقه است که از نظر کيفي با هم متفاوتند اما بين گروهها هيچگونه ارجحيتي وجود ندارد. (مثال) ممکن است براي هر گروه يا طبقه شماره اي در نظر گرفته شود که ارزش ندارد بلکه جنبه" کد" يا شناسائي دارند.
• مقياس رتبه اي: اين مقياس نسبت به مقياس اسمي خصوصيت اضافه اي دارد که در بين گروهها از نظر متغير مورد نظر برتري وجود دارد اما اين برتري قابل سنجش و مقايسه با ساير گروهها نيست . گروهها هم يکسان نيستند. گروهها نسبت به هم روي پله هاي يک نردبان قرار گرفته اند. (مثال)
• مقياس فاصله اي: در اين مقياس فاصله بين گروهها با هم مساوي در نظر گرفته شده است. اما صفر در اين مقياس فقدان خاصيت مورد نظر اندازه گيري نيست. اختلاف مساوي بين هرجفت از اعداد نمايانگر اختلاف مشابه در خصوصيت مورد اندازه گيري است. (مثال)
• مقياس نسبي: در اين مقياس خصوصيت اضافي آن است که صفر دليلي براي فقدان خاصيت مورد اندازه گيري است و در نتيجه نسبت بين اعداد در اين مقياس همان نسبت مقدار خاصيت مورد اندازه گيري است. (مثال)
• شما به عنوان محقق براي اندازه گيري متغير خود ضروري است تا دست به انتخاب مقياس اندازه گيري بزنيد. تعريف مقياس و نوع رده ها يا گروه هائي که در مقياس خود در نظر مي گيريد بر عهده شماست که بايدمبتني بر خصوصت علمي قدرت و رجحان مقياس باشد. نکته مهم آنکه قدرت و برتري مقياس هاي فوق بتدريج از مقياس اسمي به مقياس نسبي افزايش مي يابد و شما بايد هميشه از قويترين مقياس براي سنجش استفاده نمائيد. (مثال)
• يک مقياس خوب بايد داراي ويژگيهاي زير باشد:
• علمي : بر گرفته ومتناسب با اصول علمي باشد.
• جامع : : بتواند تمام موارد متغيررا شامل شود.
• مناسب : براي اندازه گيري آن متغير باشد.
• قوي : تلاش شود قويترين مقياس باشد.
• غير قابل جمع : رده هاي مشترک نداشته باشد.
• رده هاي کافي : موردي را فراموش نکرده باشيم.
• رده هاي تعريف شده : گروهها و رده هاي آن تعريف شده باشند.
• عملي : قابليت انجام داشته باشد.
مثال مقياس اندازه گيري (مقياس متغير)

• مثال مقياس اسمي:
• متغير جنس : 1- مرد 2- زن
• متغير نوع معلوليت : 1- جسم 2- ذهني 3- رواني 4- حسي

• مثال مقياس رتبه اي:
• متغير تحصيلات : 1- بيسواد 2- خواندن و نوشتن 3- ابتدائي 4- راهنمايي 5- متوسطه
• متغير ميزان ناتواني : 1- جزئي 2- کم 3- متوسط 4- زياد 5- شديد

• مثال مقياس فاصله اي:
• دماي هوا ، ميزان شنوائي( بر حسب دسي بل)

• مثال مقياس نسبتي:
• قد
• وزن
• ميزان کلسترول

• شما به عنوان محقق براي اندازه گيري متغير خود ضروري است تا دست به انتخاب مقياس اندازه گيري بزنيد. تعريف مقياس و نوع رده ها يا گروه هائي که در مقياس خود در نظر مي گيريد بر عهده شماست که بايدمبتني بر خصوصت علمي قدرت و رجحان مقياس باشد. نکته مهم آنکه قدرت و برتري مقياس هاي فوق بتدريج از مقياس اسمي به مقياس نسبي افزايش مي يابد و شما بايد هميشه از قويترين مقياس براي سنجش استفاده نمائيد. (مثال)
• اندازه گيري وزن يا قد برحسب مقياس رتبه اي يا نسبتي
• امتياز يک آزمون بر حسب مقياس فاصله اي يا نسبتي
• امتياز تحصيلات برحسب مقياس اسمي يا رتبه اي
تمرين کلاسي
- مقياس هاي اندازه گيري در طرح تحقيق شما کدامند؟

موضوع:جامعه مورد مطالعه
جامعه مورد مطالعه ، جمعيتي است كه مطالعه بر روي آن انجام مي شود . لزوما“ اين جامعه انسانها نيستند بلكه مي تواند پديده ها ، اشيا و موجودات زنده باشند.
جامعه مورد مطالعه(نمونه گيري)
مناسب ترين جامعه براي بررسي آن است که کل جامعه تحت مطالعه قرار گيرند. به عبارتي سرشماري انجام شود. در اين حال جمعيت آماري برابر با جمعيت کل جامعه خواهد بود. اما معمولا محدوديت ها ي زماني و اعتباري (هزينه ها) ، دقت در گردآوري داده ها و كنترل آن، نيروي انساني و تجهيزات و امکانات سبب استفاده از نمونه گيري براي سرشماري است. در نمونه گيري اصل بر اين قرار داده مي شود که چنانچه از مناسبات آماري صحيح استفاده شود امکان تعميم نتايج و اطلاعات بدست آمده از مطالعه بر روي نمونه به جامعه اصلي وجود دارد. متداول ترين روش هاي نمونه گيري عبارتند از:
• نمونه گيري احتمالي و غير احتمالي
نمونه گيري احتمالي
در نمونه گيري احتمالي از قوانين احتمالات براي نمونه گيري استفاده مي شود. بدين صورت که به هريک از اعضاي جامعه شانس معين براي حضور در نمونه داده مي شود. براي انجام نمونه گيري ابتدا از فرمول تعيين حجم نمونه استفاده مي گردد و پس از تعيين حجم نمونه و چارچوب نمونه گيري ( فهرست اسامي اعضاي جامعه ) با يکي از روش هاي زير اقدام به نمونه گيري مي شود.
• نمونه گيري ساده تصادفي
• نمونه گيري منظم
• نمونه گيري طبقه اي
• نمونه گيري خوشه اي
• نمونه گيري چند مرحله اي
نمونه گيري غير احتمالي
در اين روش اصولا بحث تعميم نتايج به جامعه مورد مطالعه مطرح نيست. با توجه به محدوديت در جمع آوري اطلاعات و بويژه در تحقيقات شبه تجربي که نمونه بارز آن کارآزمائي باليني مي باشد جهت افزايش دقت و اعتبار اقدام به نمونه گيري از جمعيت در دسترس مي شود. موارد زير از جمله متداول ترين روش هاي نمونه گيري غير احتمالي هستند:
• نمونه گيري آسوده ( لقمه اي)
• نمونه گيري سهميه اي
• نمونه گيري قضاوتي
تمرين کلاسي
- شما در طرح تحقيق خود کدام جامعه را براي مطالعه انتخاب کرده ايد؟ آيا نمونه گيري انجام خواهيد داد؟ کدام روش نمونه گيري را استفاده خواهيد نمود؟

موضوع :روش هاي جمع آوري اطلاعات
يكي از اصلي تر ين بخش هاي هر كار پژوهشي را جمع آو ري اطلاعات تشكيل مي دهد. چنانچه اين كار به شكل منظم وصحيح صورت پذيرد‏ كار تجزيه و تحليل و نتيجه گيري از داده ها با سرعت و دقت خوبي انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات در كارهاي پژوهشي چهار روش عمده را مورد استفاده قرار مي دهند.
اهداف درس
شما درپايان اين قسمت بايد قادر باشيد:
• روش هاي جمع آوري اطلاعات در هنگام اجراي تحقيق را توضيح دهيد.
• روش منتخب براي جمع آوري داده ها در تحقيق خود را تشخيص دهيد.با انتخاب شيوه مناسب از سوگيري در تحقيق خود پيشگيري کنيد.

گردآوري داده ها
پيش از گردآوري داده ها بايد طرح مشخص براي اينکاردر نظر گرفت. پاسخ به سوالات زير مي تواند راهگشا باشد.
• داده هاي مربوط چه چيزي گردآوري مي شود ؟
• چرا داده ها گردآوري مي شود ؟
• داده ها چگونه گردآوري مي شود ؟
• داده ها در چه زماني گردآوري مي شود ؟
• داده ها را چه كساني گردآوري مي كنند ؟
• گردآوري داده ها به چه مواد و ابزاري نياز دارد ؟
• داده ها چگونه توصيف و تفسير مي شوند ؟
• چه مقدار هزينه براي گردآوري داده ها و تفسير آنها لازم است ؟
• داده ها چگونه گزارش مي شوند ؟
• منبع يا منابع تأمين هزينه كيست ؟
پردازش و تفسير داده ها
 پس از آن كه داده ها گردآوري شد ، بايد آنها را پردازش و تفسير نمود
 كنترل كيفيت داده ها
o تفكيك داده ها
o پردازش داده ها
كنترل كيفيت داده ها
• داده ها به دقت جمع آوري و ثبت شود
• داده هاي گردآوري شده را بازبيني كنيم
• خطاهاي احتمالي را اصلاح كنيم
• اگر تعدادي از پرسش ها بدون پاسخ مانده است بايد تكميل شود
• اگر پاسخ سئوال ها با يكديگر همخواني ندارند ميبايست علت روشن شده و پرسشنامه اصلاح گردد
تفكيك داده ها
• تفكيك داده ها كار پردازش را ساده تر مي سازد ، مثلاً داده ها از گروه هاي مختلف جمع آوري شده اند ، كودكان و بزرگسالان ، زنان و مردان ، شهري و روستايي ، كاركنان رسمي و غير رسمي و …
• بهتر است ابتدا پرسشنامه هاي مربوط به هر گروه يا جمعيت را جدا كنيم
پردازش داده ها
• از دو روش دستي و رايانه اي مي توان استفاده كرد
• از روش دستي پردازش براي تعداد كم پرسشنامه ميتوان استفاده كرد
• روش چوب خطي رايج ترين روش پردازش دستي است
• چوب خط زدن شامل شمارش تعداد دفعات نتيجه مشاهده شده است كه در فرم هاي گزارش موجود باشد
اصلي ترين روش ها براي جمع آوري داده ها به شرح زير است:
استفاده از اطلاعات و مدارك موجود
• در برخي تحقيقات اطلاعاتي كه بايد بعنوان داده مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گيرند از پيش آماده هستند. بدين صورت كه محقق بدنبال اطلاعات جديد نيست بلكه مي تواند نسبت به جمع آوري اطلاعاتي كه از قبل تهيه شده اند و در پرونده هاي ( درمانگاهي بيمارستاني ثبت احوال، دانشجويي ،دانش آموزي و مراجعين به مراكز مختلف شهرداري ها و... ) موجود است اقدام كند.
• مزايا: به واسطه موجود بودن اطلاعات ارزان است. در وقت صرفه جويي مي شود. مهمترين مزيت آن امكان ارزيابي روند موضوع مورد بررسي در گذشته است كه در مطالعات گذشته نگر بسيار حائز اهميت است.
• معايب: ناقص بودن و دردسترس نبودن اطلاعات از اشكالات عمده اين روش است. گاهي ملاحظات اخلاقي مانع از دستيابي به اطلاعات مورد نظر مي باشد. قديمي و كهنه بودن اطلاعات هم ممكن است در برخي موارد مطرح باشد.


مشاهده
• از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشيا و پديده ها با استفاده از ويژگي هاي گوناگون آنها ملاحظه و ثبت مي گردد. منظور از مشاهده ثبت دقيق تمام جوانب بروز حادثه ويژه يا رفتار و گفتار فرد يا افراد از راه حواس و يا ساير راه هاي ادراكي ( كمك گرفتن از ابزار خاص ) مي باشد.
• مشاهده منظم در تحقيق ضروري است بنابراين مشاهده بايد:
• به هدف تحقيق مربوط باشد
• برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنيم شده باشد
• به طور دقيق و منظم ثبت شود
• ميزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسي باشد
• مشاهده به دو صورت مشاركتي و غير مشاركتي انجام مي شود. كه در مشاهده مشاركتي شخص مشاهده كننده در موضوع مشاهده شركت دار دو در همان جلب مشاهده صورت مي گيرد. (مثال) در مشاهده غير مشاركتي مشاهده گر پديده �

Posted by Paydaie at 09:49 AM | Comments (1)